Gözaltında haklarım nelerdir? Süre, susma hakkı ve avukat

Gözaltına alınmak, çoğu kişi için ilk kez karşılaştığı ve ne yapacağını bilemediği bir durumdur. Oysa kanun, gözaltındaki kişiye bazı temel güvenceler tanır ve bu haklar baştan kendisine anlatılmak zorundadır. Bu yazıda gözaltının ne kadar sürebileceğini ve bu sürede hangi haklara sahip olduğunuzu sade bir dille anlatıyoruz.

Gözaltı ne kadar sürer?

Ceza Muhakemesi Kanunu'na göre gözaltı süresi, yakalama anından itibaren 24 saati geçemez. Kişinin yakalandığı yere en yakın hâkime götürülmesi için zorunlu olan yol süresi bu 24 saate eklenmez; ancak bu yol süresi de 12 saatten fazla olamaz.

Suç toplu olarak işlenmişse ve delillerin toplanmasındaki güçlük ya da şüpheli sayısının çokluğu gerektiriyorsa, Cumhuriyet savcısı yazılı bir emirle gözaltı süresini her seferinde bir günü geçmemek üzere üç gün daha uzatabilir. Yani toplu suçlarda süre en fazla dört güne çıkabilir. Uzatma emri gözaltındaki kişiye hemen bildirilir.

Gözaltına alındığınızı yakınlarınız öğrenebilir mi?

Evet. Gözaltına alınan kişinin bir yakınına veya belirleyeceği bir kişiye, savcının emriyle gecikmeksizin haber verilir. Kişi yabancıysa, karşı çıkmadığı takdirde durum ülkesinin konsolosluğuna bildirilir.

Susma hakkı

İfadeniz alınırken size, hakkınızdaki suçlamanın ne olduğu ve susma hakkınızın bulunduğu açıkça söylenmelidir. Suçlama hakkında hiçbir açıklama yapmamak kanuni bir haktır ve aleyhinize yorumlanamaz. Kimlik bilgilerinizi ise doğru şekilde vermeniz gerekir.

Avukat (müdafi) hakkı

  • Gözaltındaki kişi, avukatıyla vekâletname aranmaksızın her zaman ve konuşulanları başkalarının duyamayacağı bir ortamda görüşebilir; ifadesi avukatı yanındayken alınabilir.
  • Kanunda sayılan bazı ağır suçlarda (ör. terör suçları, örgüt faaliyeti çerçevesinde uyuşturucu ticareti) bu görüşme hakkı, savcının istemi ve hâkim kararıyla 24 saat süreyle kısıtlanabilir; bu süre içinde ifade alınamaz.
  • Avukat tutacak durumda değilseniz baro tarafından size avukat görevlendirilmesini isteyebilirsiniz.
  • Bazı durumlarda isteyip istememenize bakılmaksızın avukat atanır: 18 yaşından küçükler, kendini savunamayacak derecede malul olanlar, sağır veya dilsizler ile alt sınırı beş yıldan fazla hapis cezasını gerektiren suçlarda.

Yasak sorgu yöntemleri

Kötü muamele, işkence, zorla ilaç verme, yorma, aldatma, tehdit veya kanunda olmayan bir menfaat vaadi gibi iradeyi bozan yöntemlerle ifade alınamaz. Bu yöntemlerle alınan ifade, kişi kabul etse bile delil olarak kullanılamaz. Kolluk huzurunda avukat olmadan alınan ifade de, kişi hâkim veya mahkeme önünde doğrulamadıkça hükme esas alınamaz.

Gözaltına itiraz edilebilir mi?

Evet. Yakalamaya, gözaltına almaya veya gözaltı süresinin uzatılmasına ilişkin savcının yazılı emrine karşı; gözaltındaki kişi, avukatı, yasal temsilcisi, eşi veya birinci ya da ikinci derece kan hısımı hemen serbest bırakılmayı sağlamak için sulh ceza hâkimliğine başvurabilir. Hâkim başvuruyu dosya üzerinden inceler ve en geç 24 saat dolmadan sonuçlandırır.

Sık sorulan sorular

İfade vermek zorunda mıyım?

Hayır. Kimlik bilgileri dışında açıklama yapmamak hakkınızdır. Ne zaman ve nasıl ifade vereceğinizi avukatınızla görüştükten sonra karar vermeniz yerinde olur.

Gözaltında telefonla avukat arayabilir miyim?

Avukat seçme ve avukatla görüşme hakkınız vardır; bu talebinizi kolluk görevlilerine açıkça iletin ve tutanağa geçirilmesini isteyin.

24 saat dolunca serbest kalır mıyım?

Süre sonunda ya serbest bırakılırsınız ya da savcılık tarafından hâkim önüne çıkarılırsınız. Hâkim tutuklama, adli kontrol veya serbest bırakma kararı verir.

Yargıtay uygulaması

Yargıtay, avukat olmadan kollukta verilen ifadenin hükme esas alınabilmesi için bu ifadenin hâkim veya mahkeme önünde doğrulanması gerektiğini vurgulamaktadır. Yargıtay 5. Ceza Dairesi'nin 2021/4100 E., 2024/6543 K., 30.05.2024 T. sayılı kararında; şüpheli veya sanığın müdafi olmadan alınan kolluk ifadesini yalnızca Cumhuriyet savcılığında doğrulamasının bu ifadenin hükme esas alınması için yeterli olmadığı belirtilmiştir. Somut olayda sanığın kollukta avukatsız verdiği ifadeyi mahkeme önünde doğrulamadığı, bu nedenle bu ifadenin CMK m. 148/4 uyarınca hükme esas alınamayacağı kabul edilerek mahkûmiyet hükmü bozulmuştur.

Bu nedenle kollukta avukatsız ifade verdiyseniz, bu ifadenin sonradan mahkeme önünde doğrulanıp doğrulanmadığı yargılamanın sonucunu doğrudan etkileyebilir.

Sorularınız için iletişim sayfasını ziyaret edebilirsiniz.